Apa Sebenarnya yang Silap di Asia Barat?

Kebimbangan Amerika Syarikat terhadap ancaman Komunis Soviet serta cita-citanya untuk membentuk sebuah Pax Americana telah mendorong Washington mengambil pelbagai keputusan dasar luar yang membawa bencana di Asia Barat. Kesan daripada keputusan-keputusan tersebut, menurut Fawaz Gerges dalam buku terbaharunya, masih dirasai hingga ke hari ini.

Rampasan kuasa di Iran pada tahun 1953 yang dirancang oleh Agensi Perisikan Pusat Amerika Syarikat (CIA) bersama Perkhidmatan Perisikan Rahsia Britain (MI6) menjadi titik perubahan paling penting dalam sejarah moden Asia Barat apabila ia menggulingkan Perdana Menteri Iran yang dipilih secara demokratik, Muhammad Mossadegh. Sarjana tersohor, Fawaz Gerges, menghuraikan bagaimana peristiwa itu menjadi asas kepada dasar campur tangan Amerika Syarikat di rantau tersebut, sekali gus membentuk landskap politik Asia Barat untuk beberapa dekad berikutnya.

Apabila cengkaman kuasa-kuasa imperialis Eropah mula longgar di Asia Barat pada penghujung 1940-an dan awal 1950-an, harapan negara-negara yang baharu membebaskan diri daripada penjajahan untuk menikmati kedaulatan serta kemerdekaan tidak bertahan lama.

Sebaliknya, rantau itu berubah menjadi medan perang proksi dalam Perang Dingin antara Amerika Syarikat dan Kesatuan Soviet yang masing-masing bersaing untuk menguasai pengaruh geopolitik dunia.

Melalui kerangka inilah Profesor Fawaz Gerges dalam bukunya, What Really Went Wrong: The West and the Failure of Democracy in the Middle East, meneliti punca sebenar ketidakstabilan yang terus membelenggu Asia Barat.

Beliau menolak tanggapan lazim Barat bahawa Asia Barat merupakan sebuah rantau yang "sentiasa bergolak" dan masyarakatnya "secara semula jadi cenderung kepada keganasan". Sebaliknya, beliau berhujah bahawa sebahagian besar ketegangan yang wujud pada hari ini berpunca daripada cita-cita imperial Amerika Syarikat untuk membentuk sebuah Pax Americana — suatu tatanan antarabangsa yang meletakkan Washington sebagai kuasa dominan dunia.

Amerika Syarikat dan Asia Barat

"Pandangan yang mengatakan negara-negara Arab terperangkap dalam permusuhan purba yang unik merupakan hujah yang sangat mengelirukan kerana ia mengabaikan peranan negara-negara Barat dalam menyumbang kepada kerapuhan serta ketidakstabilan rantau ini," kata Profesor Gerges.

"Terlalu taksub dengan ancaman Komunis Soviet, Washington mempertahankan rejim-rejim autoritarian di Asia Barat sebagai balasan kepada kesediaan mereka mematuhi agenda hegemoni Amerika serta memastikan bekalan minyak dan gas murah terus mengalir tanpa gangguan. Ironinya, pada masa yang sama Amerika terus melaungkan slogan 'kebebasan dan demokrasi' kepada rakyatnya sendiri," tambah beliau.

Iran menjadi contoh paling jelas kepada pendekatan tersebut apabila kerajaan pimpinan Muhammad Mossadegh yang dipilih secara demokratik digulingkan menerusi rampasan kuasa yang disokong oleh agensi perisikan Amerika Syarikat dan Britain.

Mossadegh mengambil alih tampuk pemerintahan pada tahun 1952 dengan mandat yang amat kukuh apabila memperoleh hampir 90 peratus sokongan ahli Parlimen. Sebagai seorang pemoden negara, beliau berusaha memperkukuh kebebasan institusi kehakiman daripada campur tangan politik, memperjuangkan pilihan raya yang bebas serta mempertahankan kebebasan beragama dan kebebasan berpolitik.

Beliau turut dikenali sebagai seorang pemimpin yang berintegriti tinggi serta jujur, malah sentiasa berhati-hati agar tidak timbul sebarang persepsi mengenai nepotisme atau rasuah. Berpendidikan di Eropah, Mossadegh pada asasnya bersikap pro-Barat dan mempunyai pandangan yang positif terhadap Amerika Syarikat. Beliau bukanlah penyokong Kesatuan Soviet, sebaliknya merupakan seorang nasionalis dan anti-penjajah yang percaya bahawa Iran berhak menentukan haluan ekonominya sendiri tanpa campur tangan kuasa asing.

Mossadegh berhasrat memanfaatkan hasil kekayaan sumber asli Iran demi kesejahteraan rakyatnya. Atas dasar itu, beliau menasionalisasikan Anglo-Iranian Oil Company (AIOC), langkah yang mencetuskan kemarahan Britain sebagai pemegang kepentingan utama syarikat tersebut. Konsesi minyak AIOC selama ini membolehkan Britain memperoleh bekalan minyak murah, termasuk untuk kegunaan angkatan tenteranya, menerusi syarat yang amat merugikan Iran.

Sebagai tindak balas, Britain melancarkan pelbagai usaha untuk menggugat kerajaan Mossadegh, termasuk mengenakan embargo minyak Iran di peringkat antarabangsa serta melakukan tindakan sabotaj yang disokong negara terhadap sebuah loji penapisan minyak utama di Abadan.

Menurut Profesor Gerges, kejatuhan Mossadegh telah memusnahkan peluang Asia Barat untuk memiliki sebuah model pembangunan politik yang lebih demokratik dan progresif. Sebaliknya, peristiwa itu membuka ruang kepada kemunculan serta penyebaran pelbagai ideologi radikal dan revolusioner seperti Marxisme dan Islamisme yang kemudiannya mencorakkan politik rantau tersebut selama beberapa dekad.

Propaganda, Rampasan Kuasa dan Kebimbangan terhadap Kesatuan Soviet

Pada tahun 1952, Perkhidmatan Perisikan Rahsia Britain (MI6) mengejutkan Agensi Perisikan Pusat Amerika Syarikat (CIA) apabila mengemukakan cadangan untuk melancarkan operasi separa ketenteraan bersama bagi menggulingkan Perdana Menteri Iran, Muhammad Mossadegh. Pada peringkat awal, cadangan itu ditolak oleh Washington.

Amerika Syarikat sendiri tidak bersetuju dengan langkah Iran menasionalisasikan industri minyak kerana bimbang tindakan tersebut akan menjadi contoh kepada negara-negara lain. Namun begitu, Washington berpandangan bahawa Britain sepatutnya lebih bersedia menyesuaikan diri dengan kebangkitan semangat nasionalisme yang semakin berkembang dalam kalangan negara-negara yang baharu mencapai kemerdekaan.

Keadaan mula berubah apabila kebimbangan terhadap pengaruh Komunis Soviet di Iran semakin memuncak, di samping pertukaran kepimpinan di Rumah Putih apabila Presiden Dwight D. Eisenhower menggantikan Harry S. Truman.

Sejak itu, pendirian Amerika Syarikat berubah secara ketara.

CIA melancarkan kempen propaganda berskala besar bagi menjatuhkan imej Perdana Menteri Iran. Bersama-sama ejen MI6, mereka menjalankan operasi untuk mencemarkan reputasi Mossadegh dengan merasuah wartawan, ahli politik, samseng jalanan serta pegawai tentera.

Percubaan kedua mereka akhirnya berjaya. Rampasan kuasa terhadap Mossadegh dilaksanakan dengan berkesan, sekali gus memusatkan semula kuasa pemerintahan kepada Shah Iran, Mohammed Reza Pahlavi.

Di bawah pemerintahan Shah yang bersifat autokratik, dasar nasionalisasi minyak dibatalkan, segala bentuk penentangan politik ditindas, manakala dasar-dasar ekonomi yang diperkenalkan pula memperluaskan jurang ketidaksamaan sosial dalam negara.

Lebih mengejutkan, Amerika Syarikat turut memainkan peranan penting dalam membantu Shah menubuhkan pasukan polis rahsia yang dikenali sebagai SAVAK. Agensi itu bertanggungjawab menapis media, menyaring permohonan pekerjaan dalam sektor kerajaan dan institusi akademik, serta menggunakan kaedah penyeksaan yang kejam dan hukuman mati tanpa perbicaraan terhadap sesiapa sahaja yang dianggap mencabar pemerintahan autoritarian Shah.

Menurut Profesor Fawaz Gerges, penggulingan Mossadegh telah memusnahkan peluang Asia Barat untuk membangunkan sebuah model politik yang lebih positif dan demokratik. Sebaliknya, ia membuka ruang kepada kemunculan serta penyebaran ideologi-ideologi radikal dan revolusioner seperti Marxisme dan Islamisme. Peristiwa itu juga memperkukuhkan kedudukan golongan ulama yang akhirnya mengambil alih tampuk pemerintahan Iran menerusi Revolusi Islam 1979.

"Jika kesannya terhadap Iran amat tragis, implikasinya terhadap Amerika Syarikat juga sama buruknya, malah bertentangan sama sekali dengan kepentingan strategiknya sendiri," tegas Profesor Gerges.

Amerika Syarikat dan Mesir

Seperti Mossadegh, pemimpin Mesir, Gamal Abdel Nasser, pada mulanya melihat Amerika Syarikat sebagai kuasa yang berpotensi membawa perubahan positif, berbeza dengan kuasa-kuasa imperialis Eropah. Namun, harapan tersebut akhirnya musnah apabila Washington mensia-siakan kepercayaan yang diberikan kepadanya.

Nasser muncul sebagai pemimpin negara dalam tempoh yang singkat. Beliau meningkat daripada seorang pegawai tentera kepada peneraju politik Mesir selepas rampasan kuasa pada 23 Julai 1952 yang menggulingkan Raja Farouk. Rampasan kuasa itu dipimpin oleh sekumpulan pegawai nasionalis Mesir yang dikenali sebagai Free Officers (Pegawai Bebas).

Keutamaan Nasser ialah menamatkan pendudukan tentera Britain yang telah berlarutan sejak tahun 1882. Pada masa yang sama, beliau berusaha memodenkan negara serta mengangkat jutaan rakyat Mesir keluar daripada belenggu kemiskinan.

Walaupun Nasser bukan seorang demokrat dalam pengertian liberal, hubungan beliau dengan Amerika Syarikat pada peringkat awal adalah baik. Beliau tidak tertarik kepada fahaman komunis kerana, sebagai seorang Muslim, beliau menolak ideologi ateisme yang menjadi asas komunisme. Pada masa yang sama, beliau mahu Mesir bebas daripada campur tangan kuasa luar.

Sebaliknya, Nasser mendukung gagasan nasionalisme Pan-Arab, iaitu cita-cita untuk menyatukan negara-negara Arab di bawah semangat perpaduan dan kepentingan bersama.

Namun, titik perubahan berlaku pada tahun 1955 apabila Israel melancarkan serangan besar-besaran terhadap tentera Mesir di Gaza sebagai tindak balas terhadap pembunuhan seorang warga Israel oleh seorang pengganas yang didapati mempunyai kaitan dengan perisikan tentera Mesir.

Serangan tersebut menyerlahkan kelemahan ketenteraan Mesir. Ia berlaku tidak lama selepas termeterainya Pakatan Baghdad, sebuah pakatan pertahanan yang bertujuan mengukuhkan kerjasama politik, ketenteraan dan ekonomi antara Turki, Iraq, Britain, Pakistan dan Iran.

Sejak itu, pentadbiran Eisenhower mula melihat Mesir sebagai kuasa yang semakin berpengaruh dalam politik Arab, manakala Gamal Abdel Nasser dianggap sebagai seorang pemimpin yang tegas, berpengaruh dan mampu mencabar kepentingan strategik Amerika Syarikat di rantau tersebut.

translate ke Bahasa Malaysia dengan gaya penulisan senior editor


What really went wrong in the Middle East


America’s concern over Communist Russia and its attempt to establish a Pax Americana led it to make disastrous foreign policy decisions in the Middle East, the consequences of which can still be felt today, argues Fawaz Gerges in a new book.


The pivotal 1953 coup in Iran, orchestrated by the CIA and MI6, toppled the democratically elected Prime Minister Muhammad Mossadegh. Renowned scholar Fawaz Gerges explains how this event set a precedent for an American foreign policy of intervention in the region, shaping the political landscape of the Middle East.
As the grip of the imperialist European powers loosened in the Middle East in the late 1940s and early 1950s, any hopes in the newly emancipated nations for sovereignty and independence were soon dashed.

Instead, the region became a proxy battlefield for the Cold War being waged between the United States and Russia as they struggled for dominance.

It is through this lens that Professor Fawaz Gerges’s new book, What Really Went Wrong: The West and the failure of democracy in the Middle East, explores the region’s ongoing instability.

He challenges the Western view that the Middle East is "chronically chaotic" and its people "inherently violent", arguing that many of the tensions seen today "are the result of US imperial ambitions to create a Pax Americana - one that the United States is the dominant global power."

The US and the Middle East
"The argument that Arab countries suffer from a special brand of ancient hatreds is particularly heinous because it ignores the role of Western states in contributing to regional fragility and instability," says Professor Gerges.

"Obsessed with Soviet Communism, Washington protected repressive Middle Eastern regimes in return for compliance with American hegemonic designs and uninterrupted flows of cheap oil and gas. And all this while preaching ‘freedom and democracy’ at home," he adds.

In Iran, for example, the government of the democratically elected Muhammad Mossadegh was overthrown in a coup backed by the United States’ and Britain’s intelligence agencies.

Mossadegh had come to power in 1952 with an overwhelming majority – winning nearly 90 per cent of the votes in parliament. A moderniser, he pushed for a judiciary independent of government influence, promoted free elections, and defended freedom of religion and political affiliations.

Mossadegh was seen by many as a man of personal integrity and honesty who was careful to avoid the appearance of nepotism or corruption. Educated in Europe, he was largely pro-Western and had a benign view of the United States. He was far from a Russian sympathiser, but he was also a nationalist and anti-colonialist who believed in his country’s economic sovereignty.

Mossadegh sought to use the revenues from Iran’s resources to benefit its people, leading him to nationalise the Anglo-Iranian Oil Company (AIOC), much to the ire of the British who owned a golden share in the company. The AIOC’s oil concession provided cheap oil to Britain, including its navy, at a price which was highly disadvantageous to Iran. Britain responded by trying to destablise Mossadegh’s government through a global Iranian oil embargo and even state-sanctioned sabotage against a major oil refinery in Abadan.

The overthrow of Mossadegh jettisoned a potentially positive model for the region, paving the way for the eventual emergence and spread of radical and revolutionary ideologies like Marxism and Islamism.  

Propaganda, coups and concern over Soviet Russia
Then, in 1952, Britain’s MI6 surprised the CIA with a plan for a joint paramilitary operation to depose Mossadegh from power – this was initially rebuffed. The US was also against the nationalisation of Iranian oil because of the precedent it set, but felt that the British could be more accommodating of the growing nationalist aspirations in the newly decolonised world.

However, as fears about the influence of Communist Russia in Iran increased, and President Dwight Eisenhower replaced President Harry Truman in the White House, the US position shifted.

The CIA began a programme of propaganda against Iran’s Prime Minister. Along with MI6 operatives, they sullied Mossadegh’s reputation by bribing journalists, politicians, street thugs and army officers.

On their second attempt they successfully engineered a coup against Mossadegh and centralised power under Iran’s monarch, Shah Mohammed Reza Pahlavi. The autocratic Shah denationalised oil, crushed all political dissent and widened social inequalities through his economic policies.

Extraordinarily, it was the US which helped him to create the secret police force, SAVAK. This censored the media, screened applicants for government and academic jobs, and used brutal methods of torture and summary executions against anyone who fell foul of the Shah’s oppressive rule.

"The overthrow of Mossadegh jettisoned a potentially positive model for the region, paving the way for the eventual emergence and spread of radical and revolutionary ideologies like Marxism and Islamism. It also gave momentum to the Islamic clerics who seized power in 1979," argues Professor Gerges.

"If the results in Iran were tragic, the ramifications for the United States were also spectacularly counterproductive," he adds.

If the results in Iran were tragic, the ramifications for the United States were also spectacularly counterproductive.

The US and Egypt
Like Mossadegh, Egypt’s Gamal Abdel Nasser saw the United States as a potential force for good, in contrast to the imperial powers in Europe. He too would be sorely disappointed by Washington’s squandering of this goodwill.

Nasser ascended to power rapidly, rising from a military officer to the top of the political ladder following the 23 July 1952 coup d’état, which saw King Farouk toppled by a group of revolutionary Egyptian nationalist officers known as the "Free Officers".

Nasser prioritised the expulsion of British forces which had occupied Egypt since 1882, favouring modernisation and aiming to lift millions of people out of poverty.

Nasser was no democrat, but he initially had good relations with the US. He was not attracted to communism because, as a Muslim, he was not interested in communist atheism, and he also wanted Egypt to be independent of outside interference. He believed instead in Pan-Arab nationalism – the unity of Arab nations.

However, a turning point came when, in 1955, Israel launched a crushing attack on Egyptian troops in Gaza in response to the murder of an Israeli civilian by a terrorist found to have links with Egyptian military intelligence.

The attack revealed the Egyptian military’s weakness and came shortly after the signing of the Baghdad Pact – a defensive organisation for promoting shared political, military and economic goals – by Turkey, Iraq, Britain, Pakistan and Iran.

Eisenhower officials now saw Egypt as the rising power in Arab politics and Nasser as a tough and disruptive actor to be reckoned with.

Mesir Beralih kepada Kesatuan Soviet

Pada pandangan Nasser, dua perkembangan tersebut saling berkait sebagai sebahagian daripada konspirasi neoimperialis untuk menjatuhkan pemerintahannya serta mengembalikan dominasi Barat ke seluruh dunia Arab.

Rayuan Mesir kepada Washington untuk mendapatkan bantuan persenjataan tidak mendapat sebarang respons. Dalam keadaan terdesak, Nasser mengambil langkah yang sebelum itu hampir tidak terfikir olehnya — mendapatkan bantuan daripada Kesatuan Soviet. Di luar jangkaannya, Moscow memberikan maklum balas yang pantas dan positif, malah turut menyatakan kesediaan membantu Mesir melaksanakan pelbagai projek perindustrian.

Perkembangan itu membimbangkan pentadbiran Presiden Dwight D. Eisenhower. Washington kemudian menggunakan pelbagai bentuk tekanan, termasuk ugutan politik, tekanan kewangan serta ancaman pengepungan geopolitik bagi memaksa Nasser memutuskan hubungannya dengan Soviet. Namun, strategi tersebut menghasilkan kesan yang bertentangan apabila ia mendorong Mesir memperkukuhkan lagi hubungan dengan blok Timur.

Perjanjian pembelian senjata daripada Soviet mengukuhkan kedudukan politik Nasser, bukan sahaja di Mesir malah di seluruh dunia Arab dan negara-negara yang baru merdeka. Popularitinya melonjak sehingga beliau diangkat sebagai salah seorang tokoh politik paling berpengaruh di pentas antarabangsa.

Menurut Profesor Fawaz Gerges, pentadbiran Eisenhower mula melihat Mesir sebagai kuasa baharu yang sedang meningkat dalam politik Arab, manakala Nasser dianggap sebagai pemimpin yang sukar dikawal serta berpotensi menggugat kepentingan strategik Amerika Syarikat. Justeru, Washington memilih untuk tidak berdepan secara langsung dengannya, sebaliknya berusaha menarik beliau ke dalam lingkungan pengaruh Amerika melalui tawaran bantuan dan insentif.

Pada Disember 1955, Amerika Syarikat bersama Britain dan Bank Dunia menawarkan bantuan hampir AS$70 juta kepada Mesir bagi membiayai pembinaan Empangan Aswan di Sungai Nil. Projek pembangunan berskala besar itu bertujuan mengawal kitaran banjir dan kemarau yang telah menjejaskan kehidupan rakyat Mesir sejak ribuan tahun.

Tawaran tersebut amat menarik. Kumpulan Free Officers berharap pembinaan empangan dengan bantuan teknikal Barat dapat membuktikan bahawa Kaherah tidak memihak kepada mana-mana blok dalam Perang Dingin serta tidak bergantung kepada Soviet.

Namun begitu, pentadbiran Eisenhower mengenakan syarat yang sukar diterima. Bantuan itu hanya akan disalurkan sekiranya Nasser menandatangani perjanjian damai dengan Israel serta menyertai perjuangan global Amerika Syarikat menentang Kesatuan Soviet.

Nasser menolak syarat tersebut kerana beliau menganggapnya sebagai campur tangan yang mengehadkan kebebasan Mesir dalam menentukan dasar luar dan dasar serantau, selain membenarkan Washington menentukan hala tuju yang boleh menjejaskan kedaulatan negaranya.

Bagi Nasser, memeterai perjanjian damai secara dua hala dengan Israel bukan sahaja bermaksud membunuh kerjaya politiknya, malah mungkin mengorbankan nyawanya sendiri. Sebelum itu beliau pernah terselamat daripada satu cubaan pembunuhan.

Hubungan Mesir dengan Amerika Syarikat terus meruncing apabila Nasser mengiktiraf Republik Rakyat China pada Mei 1956 sebagai langkah mengelakkan kemungkinan Washington dan Moscow berpakat menghalang Mesir daripada memperoleh bekalan senjata.

Sebagai tindak balas, Amerika Syarikat menarik balik pakej bantuan pembinaan Empangan Aswan. Demi mempertahankan kredibiliti pemerintahannya, Nasser kembali kepada Soviet dan berjaya memperoleh pembiayaan bagi projek tersebut dengan kadar faedah hanya dua peratus.

Profesor Gerges menegaskan bahawa masih belum terlambat untuk masyarakat antarabangsa melayan negara-negara Asia Barat sebagai rakan yang setara, menghormati pilihan politik serta aspirasi rakyatnya, dan membuka ruang kepada kerjasama yang lebih konstruktif.

Peranan Amerika Syarikat dalam Krisis Terusan Suez

Bagi membayar semula pinjaman daripada Soviet, Nasser melihat hanya satu pilihan yang praktikal, iaitu menasionalisasikan Syarikat Terusan Suez supaya kerajaan Mesir dapat menguasai hasil kutipan tol daripada kapal-kapal yang menggunakan laluan strategik tersebut.

Langkah bersejarah itu dilaksanakan pada 26 Julai 1956. Implikasinya terhadap Asia Barat disifatkan setanding dengan tindakan Muhammad Mossadegh menasionalisasikan industri minyak Iran tiga tahun sebelumnya.

Terusan Suez merupakan antara laluan perkapalan paling penting di dunia. Ia menjadi laluan laut utama yang menghubungkan Timur dan Barat, sekali gus mengelakkan kapal-kapal daripada terpaksa mengelilingi benua Afrika, perjalanan yang menambah kira-kira 5,000 batu nautika serta meningkatkan kos dan tempoh pelayaran.

Nasionalisasi Terusan Suez membawa kesan yang amat besar. Britain, Perancis dan Israel melancarkan pencerobohan ketenteraan ke atas Mesir bagi mendapatkan semula kawalan terhadap laluan perdagangan strategik itu. Krisis tersebut hampir mencetuskan konfrontasi nuklear antara dua kuasa besar dunia sebelum ketiga-tiga negara akhirnya berundur selepas menerima tekanan daripada Amerika Syarikat dan Kesatuan Soviet.

Profesor Gerges berpandangan bahawa walaupun pentadbiran Eisenhower menentang pencerobohan tersebut, Washington tetap mempunyai tanggungjawab terhadap tercetusnya krisis itu.

"Apabila Amerika menarik balik tawaran pembiayaan Empangan Aswan bagi melemahkan Nasser, tindakan itu secara tidak langsung mendorong beliau menasionalisasikan Terusan Suez. Jika keputusan tersebut tidak diambil, Krisis Suez mungkin tidak akan berlaku."

Menganggap Nasser sebagai punca ketidakstabilan serantau, Washington mula memperkukuhkan kedudukan sekutu-sekutunya di Asia Barat. Pada 5 Januari 1957, Eisenhower mengemukakan satu resolusi di Kongres yang memberikan kuasa kepada Presiden Amerika Syarikat untuk melancarkan campur tangan ketenteraan sekiranya mana-mana negara di Asia Barat atau wilayah lain diserang oleh rejim yang dikuasai komunis.

Doktrin yang kemudiannya dikenali sebagai Doktrin Eisenhower berjaya mencapai matlamat Washington untuk memecah-belahkan dunia Arab. Dasar tersebut mencetuskan apa yang sering digelar sebagai "Perang Dingin Arab", apabila persaingan geopolitik memusnahkan kestabilan negara-negara Arab serta menjejaskan kepercayaan dan potensi kerjasama ekonomi sesama mereka.

Amerika Syarikat terus memperkukuh kedudukan monarki konservatif di Arab Saudi, Iraq, Jordan, Lubnan, Libya dan Tunisia. Dalam kalangan sekutu tersebut, Arab Saudi diberi keutamaan kerana Eisenhower percaya Raja Saud, sebagai Penjaga Dua Tanah Suci umat Islam, mampu menjadi pengimbang pengaruh spiritual yang dapat menyaingi karisma politik Nasser.

Mengapa Amerika Syarikat Membiayai Kumpulan Islamis?

Keputusan Washington menjalin kerjasama dengan gerakan Pan-Islamisme yang diterajui Arab Saudi serta kumpulan-kumpulan Islamis lain bagi menentang nasionalis yang bersifat separa sekular dan "komunis tanpa Tuhan" menjadi teras dasar luar Amerika Syarikat sejak penghujung 1950-an sehingga tamatnya Perang Dingin pada tahun 1989.

Menurut Profesor Gerges, kerjasama Amerika dengan mujahidin Afghanistan menentang pencerobohan Soviet pada 1980-an bukanlah suatu pengecualian, sebaliknya kesinambungan daripada strategi geopolitik yang telah dibina sejak beberapa dekad sebelumnya.

Berbilion-bilion dolar disalurkan kepada gerakan Pan-Islamisme, sekali gus mengubah secara drastik keseimbangan sosial dan geopolitik di Asia Barat serta kawasan-kawasan lain. Dalam pandangan Gerges, kemunculan Pan-Islamisme dalam bentuk yang kemudiannya diwakili Al-Qaeda berkembang di bawah naungan empayar tidak rasmi Amerika Syarikat.

Pada asasnya, Doktrin Eisenhower menyasarkan projek nasionalisme Arab yang dipimpin Nasser kerana Washington menganggapnya sebagai ancaman terhadap kepentingan ekonomi dan strategiknya di rantau tersebut. Kesannya ialah tercetusnya persaingan sesama negara Arab yang berlarutan sehingga hari ini dan terus meninggalkan kesan mendalam terhadap politik serantau serta antarabangsa.

Dengan sumber manusia yang besar serta usaha pemodenan yang dimulakan lebih awal, Mesir dan Iran berpotensi menjadi contoh kepada negara-negara lain dalam membina pemerintahan berasaskan kedaulatan undang-undang, institusi negara yang kukuh dan pembangunan perindustrian yang mampan. Namun sebaliknya, kedua-dua negara semakin terjerumus ke arah pemerintahan yang bersifat ketenteraan dan autoritarian.

Kesan buruk dasar tersebut tidak terhad kepada Asia Barat sahaja. Sokongan Amerika Syarikat terhadap negara dan kumpulan yang berorientasikan Islamis telah mewujudkan kelompok besar belia yang terpinggir, menganggur dan kecewa, sekali gus menjadi sasaran mudah organisasi ekstremis. Semua ini berlaku dalam suasana ketidaksamaan sosioekonomi yang semakin memburuk akibat persaingan geopolitik, lalu menjadi antara faktor yang menyumbang kepada siri serangan pengganas berdarah di Amerika Syarikat beberapa dekad kemudian.

Profesor Gerges menegaskan bahawa aktor-aktor tempatan sememangnya memikul sebahagian besar tanggungjawab terhadap krisis yang melanda Asia Barat pada hari ini. Namun, menurut beliau, masyarakat antarabangsa juga perlu mengakui bahawa campur tangan terbuka dan sulit oleh Britain serta Amerika Syarikat dalam urusan dalaman negara-negara Asia Barat telah memperkukuh kecenderungan politik dan sosial yang paling merosakkan di rantau itu.

Beliau berhujah bahawa cita-cita imperial Amerika Syarikat serta tindakannya sejak awal 1950-an telah mengubah secara radikal haluan politik dan pembangunan Asia Barat.

Mengakhiri hujahnya, Profesor Gerges berkata masih belum terlambat untuk masyarakat antarabangsa menerima negara dan rakyat Asia Barat sebagai rakan yang setara, menghormati hak mereka menentukan masa depan sendiri, khususnya rakyat Palestin yang masih berjuang menamatkan pendudukan Israel serta merealisasikan penubuhan sebuah negara Palestin yang berdaulat.

Profesor Fawaz Gerges menyampaikan pandangan tersebut dalam satu wawancara bersama Sue Windebank, Pengurus Kanan Perhubungan Media di London School of Economics and Political Science (LSE).

Kredit imej: Mohammad Mossadegh dan Gamal Abdel Nasser.

Sumber : lse.ac.uk